LEGENDES DE PLOUDALMEZEAU

MOJENN LESTREMEUR

E Lestremeur e oa ul lutun a oa mat d’un dra bennak. Kerkent hag ez ae da hesk an dour er stank e weled anezhañ o vont war-zu pont Kervizin, ur boned ruz war e benn, hag e chome aze betek ma vefe digoret skluzioù Kervizin. Kerkent goude e kemere en-dro penn hent milin Lestremeur, o c’hwitellat kreñv a-walc’h evit bezañ klevet nav c’hilometr tro ha dro.

Met siwazh, gwa d’ar miliner ma ne oa ket war e labour, goude bezañ bet kelaouet ken sklaer. P’en em gave “Paotr ar boned ruz“ e kave ur pikol ramz a bep tu da dor ar vilin. Pa gemennas kannad an Ankou e paeas ker-tre bezañ chomet dievezh. Kaoz a zo eus daou pe dri anezho a voe skourjezet betek koll o buhez.

Ur vojenn all a-zivout Lestremeur a gont penaos en doa ar miliner “Paotred ar Sabad“ ouzh e sikour, noz-deiz. A-wechoù, pa laboure-eñ er vilin e oant aze o kemer e voned hag o c’hoari gantañ evel ma ra ar vugale. A-wechoù all e oa reuz spontus evel ma vefe ar vilin prest da darzhañ.

A-wechoù all e seblante bezañ siriusoc’h. Dont a raed er vilin, daoust dezhi bezañ prennet. Ur wech bennak, skuizh gant kement-mañ, e kemeras ar miliner e bal, mennet d’ober gward ha da skeiñ war gement hini a zeufe tre. Aze e oa abaoe hir eurvezhioù pa welas ur gevnidenn oc’h astenn he favioù hir. Buan e skoas ha war e bal e welas daou viz hir troc’het, ha war pep hini anezho, ur walenn aour. Antronoz e taskas e voe klañv dimezell ar c’hastell.
Pareañ a reas met merzout a raed e vanke dezhi daou viz war an dorn kleiz, ar pezh a lakaas da soñjal er miliner.

MOJENN ENEZ KARN PE DOMANI AOTROU E ZIVSKOUARN MARC’H

Kontañ a reer e oa, gwechall, war an enez Karn, ur c’hastell. D’an aotrou Karn e oa, un den bras e levezon war darn vrasañ ar vro. Digenvez e veve-eñ hag e c’halve tud yaouank an douar bras evit troc’hañ e vlev hag e varv. Met morse hini ebet ne zeue en-dro. Un deiz, un den yaouank kalonek anvet Losthouarn, eus Penn-ar-Pont, a zibabas bezañ e varver. Loc’hañ a reas gant daou vignon eus ar memes kêriadenn, a c’houlennas diganto chom hep pellaat re eus an enezenn e-pad un eurvezh goude dezhañ bezañ douaret.

Kerkent hag en em gavas dirak an aotrou Karn, e c’hourc’hemennas outañ, gant ur vouezh rust, troc’hañ dezhañ e varv. Kerkent e tennas e dog hag e welas Losthouarn en doa an aotrou divskouarn kezeg. Hep from, e krogas an den yaouank gant e labour.

Ha, goude dezhañ bezañ komprenet e oa bet lazhet ar varverien all gant aon e tiskuilhfent perzhioù iskis ar roue, e troc’has dezhañ e c’houzoug gant un taol laonenn kreñv. Goude teuas er-maez eus ar c’hastell hag ez eas da gaout e vignoned hep ma vefe direnket gant ar warded, hag int ken souezhet o welout anezhañ o tont en-dro ma ne zeuas ket soñj dezho herzel anezhañ.

A-fed kastell, n’ez eus war enez Karn nemet ur savadur obidoù megalitik, dezhañ teir c’hambr bet savet war-dro 4200 vloaz a-raok Jezuz-Krist

MOJENN ROC’H AR SARPANT

Dramoù bras a zo bet gwechall war draezhenn Treompan e-lec’h ma kaver Roc’h ar Sarpant. Eno e veve hag e tistruje ar vro un aerouant spontus evel ma ne oa ket bet gwelet morse neblec’h all.

Touellañ a rae an holl verc’hed yaouank hag e kase anezho d’an argoll. A bep seurt kleñvedoù iskis a bake an dud, goude e zaremprediñ, o tistrujañ ar c’horfoù hag o rouesaat ar re yaouank a dostae outañ a galon vat dre ma ouie, pa felle dezhañ, kemer ur vouezh melkonius a strobinelle ar morganezed, zoken.

Setu m’en em gavas un deiz, ur barzh kalonek evit mont a-benn outañ ha derc’hel penn. Da gentañ e implijas e delenn evit hoalañ anezhañ met an aerouant a grogas da drouzal en un doare euzhus ha da vont a-benn ouzh an estrañjour gant e deod tan. Neuze e teuas ur beleg, heuliet gant ur c’hurust gwall wan. Pa welas anezhañ e tiskouezas an aerouant e-kreiz e zremm hir ha yen, daou lagad bras estonet. Ar beleg a fellas dezhañ ober e vad eus se evit e zidiaoulañ gant geriennoù latin, met, souezh, e krogas an aerouant euzhus da c’hoarzhin, da c’hoarzhin ken kreñv ma krenas holl diez Bro-Leon betek Kozh-Meal.

- Deus ’ta, a c’hoarzhas-eñ, deus ’ta da c’hoari ganin-me, ha komz brezhoneg din-me, d’an neubeutañ. Marteze, neuze, e komprenin ac’hanout. Morse n’on bet d’ar c’hloerdi ha n’on ket falloc’h evit se.
- A! N’out ket falloc’h evit se, a respontas ar beleg, en desped dezhañ. Gwelet e vo.

EHag e taoulinas, o pediñ. Ar sarpant, difiñv, a selle outañ hag e vousc’hoarzhe e-kreiz e vourroù a zebrer kig troidellus.

- Deomp! Deuet eo an eur, a urzhias ar beleg d’ar c’hurust.

Hag e savjont a-gevret, o tresañ ur sin ar groaz bras a lakaas al loen da gilañ a-daol-trumm betek e gev. Met ar bugel a redas buan hag a vannas dezhañ e-kreiz e zaoulagad ur banne dour benniget.

Ur gwir dousmac’h a boan a dregernas neuze war an aod. Kalonekaet gant skoazell Doue e talc’he ar bugel gant e dagadenn, o veuziñ da vat korf al loen euzhus a stourme par ma c’halle, o faoutañ mogerioù e gev, zoken. Dianalet-krenn e c’hourvezas war an traezh hag e seblantas mervel. Met ne oa nemet semplet. Hag ar bugel d’ober e vad eus an degouezh, a zistagas stol ar beleg hag e punas anezhi tro-dro da c’houzoug e enebour, a gasas hemañ, seizet evel ma oa, betek bord ar mor, e-lec’h ma tisemplas e-kreiz ar gwagennoù.

Met war evezh e oa ar bugel. War astenn e vrec’h e stlapas c’hoazh ur banne dour benniget, ha c’hoazh dour benniget, en ur ober teir gwech sin ar groaz.

Ar fin e oa! Ken poanius ma oa devadennoù an euzhvil, ken kreñv e oa tan e c’houlioù m’en em lakae an dour da virviñ. Tamm-ha-tamm e konfonte ar sarpant en dour. Gwelet e voe e gein hir o steuziañ ha goude e lost, o skeiñ war an dour evel hini ur valum vras harponet.

Hag e voe un hir a huchadenn trec’h war an draezhenn a-bezh, hag e krogas kleier pemp kêriadenn da voleat a-bouez-penn. Ha, d’ar mare m’en em sklerijenne stered an oabl, e tistroas pep hini d’e di, eurus, disammet eus ar gourdrouz pounner a boueze war ar vro.

E-pad an nozvezh a-bezh e estlammed war daolioù-kaer Pierig a oa deuet a-benn eud al loen ferv ha, dreist-holl, eus madelezh Hor Salver hag an Itron Maria o doa sikouret da zont a-benn ouzh ar baganiezh skeudennaouet gant al loen dañjerus-mañ.

Kerkent hag antronoz e oa ur souezhadenn vras o c’hortoz annezidi Treompan hag an holl arvesterien all. A-dal an draezhenn e voe en erm savet abaoe an derc’hent ur pikol roc’h damheñvel ouzh ur Gibraltar bihan. Deus pelec’h e c’helle dont ar roc’h-mañ a oa c’hoazh dianav an deiz a-raok ?
Alato! Ne c’helle dont nemet eus fiñvadennoù diwezhañ dindan-vor an euzhus a loen.
Diwar c’hoant bras ar person meur e anved an enezenn Enez Kroza (Enezenn ar Groaz) met ar sakrist karget da embann ar c’helou war plasenn ar vourc’h a vesteodas war ar ger. An holl dud, pe dost, a glevas Enez Kroz, hag an anv-se a chomas. Kompren a reas an dud gwelloc’h, fazi ar sakrist e fin e brezegenn stoc’het ha stouvet, pa dennas e dog lasoù hag e tufas e-barzh e chik chomet stag ouzh e staoñ.

Enez Kroza pe Enez Kroz, ne vern, a-benn ar fin, peogwir e prouo hiziviken evit ar rummadoù da zont penaos, gwelloc’h eget ar savadurioù roman pe geltiek, eo bet trec’het an aerouant, mab Paol Gerniek, gant douster ar gristenelezh.

SANZE-ED PRATMEUR

Unan eus koshañ kenkizoù korn-bro Gwitalmeze eo Maner Pradmeur. Brudet eo muioc’h a-drugarez d’e ferc’henned, ar Sanze-ed, kentoc’h eget ar savadur. « Hep sikour » a oa o ger-stur, ha laosket o deus ur gwallvrud war o lerc’h er vro.

A orin eus ar Poitou, e oa deuet ar familh da chom e Gwitalmeze da heul eured René gant Renée Rannou. Breur da Anna Sanze, kont Maignane ha diskibl ar Fontanella kriz, e oa René.

Pevar mab en doe René, hag int gwallbaotred o wallañ merc’hed ha merc’hedigoù ar vro. Droukrañs a voe maget en o c’heñver. Daouzek gwaz a vefe bet treuzwisket e merc’hed a-benn mont d’ur veilhadeg. Dont a reas ar Sanze-ed met souezhet e voent dre m’edo ar wazed o vont a-benn dezho. Klask a reas ar vreudeur tec’hout, en aner. Ken bras bazhadeg a voe graet da unan ken e varvas. Ha beziet e voe e bord an hent-bras.

Ouzhpenn-se e voe tamallet da Sanze-ed ober marc’had gant an diaoul. Hervez ar vojenn ez ae unan betek Pariz bep noz evit ebatal hag e tistroe da c’houlou-deiz. C’hoarvezet e veze dezhañ zoken ober mont-dont betek eno, amzer lakaat daou bichon da boazhañ.

Ar familh displijus-se, atav o klask laou ouzh unan bennak, a chomas e Pradmeur betek an Dispac’h. Sammet gant an dleoù e rankas gwerzhañ ha mont d’en em staliañ e Gouenou.

ROC’H AN DIAOUL

E Lok-Majan en em vode menec’h deuet di a bep korn eus Bro-Leon. Met en em silet e oa an diaoul en o zouez dindan an anv a “Huan“. Kregiñ a rae da drelatiñ spered ar menec’h. Setu ma c’houlennas Sant Herve digant Huan tresañ ur groaz hag hec’h azeuliñ. Nac’hañ a reas Huan, hag eñ diskuliet evel-se dirak an holl. Fellout a reas dezhañ tec’hout met harzet e voe ha stlapet er mor diwar ur roc’h bet roet dezhañ e anv abaoe.